Pomnik Chrystusa Króla w Małej
Sylwetka Twórcy.
Wojciech Aleksander Durek przyszedł na świat 23 marca 1888 roku w skromnej rodzinie rolniczej, która od niepamiętnych czasów zamieszkiwała w Małej. Jego rodzicami byli Marianna z Magierów i Franciszek Durek. Szybko ujawniły się jego uzdolnienia rzeźbiarskiej dlatego rozpoczął edukację artystyczną. Został wysłany do zakopiańskiej szkoły artystycznej Adama Kenara, później uczył się w Krakowskiej Szkole Techniczno - Przemysłowej, Zawodowej Szkole Artystycznej w Laas w Tyrolu, Akademii delle Belle Arti w Mediolanie, a w latach 1911 - 1915 odbywał praktykę w zakresie rzeźby w austriackim Grazu.
Rozkwit działalności artystycznej Wojciecha Durka przypadł na okres dwudziestolecia międzywojennego. W swej dojrzałej twórczości artysta podejmował się prac i zadań w rozmaitej skali, od medali począwszy na monumentalnych figurach kończąc. Malował też i rysował
Mimo sławy, Wojciech Durek nie zapominał o swoich korzeniach i rodzinnej miejscowości. Przebywając w Małej podczas ferii, spotkał się z ówczesnym proboszczem ks. Józefem Kuczkiem, który stał się inicjatorem budowy pomnika. W rozmowie z artystą ks. Kuczek poprosił go, „by coś po sobie tutaj pozostawił”, dlatego pan Durek zdecydował o wybudowaniu Figury Chrystusa Króla na najwyższym wzniesieniu w Małej. Ludność wsi chętnie pomagała przy budowie pomnika, dowożąc na górę cement, żelazo, żwir, kamienie, cegłę i wodę. Parcele pod pomnik ofiarował Feliks Książek. W ten sposób wieś polska wydała „coś”, co po dziś dzień widnieje nad Małą - dzieło monumentalne, jedyne tej wielkości w naszej części Małopolski, a być może i w całym kraju.
„ On na wzniesieniu ręce swe rozkłada,
bo wielką władzę nad tą wsią posiada.
Błogosławi ziemię w jej urodzaju
I sławą słynie w naszym pięknym kraju.”
W dwa lata po ukończeniu dzieła, w sierpniu 1939 r. zostało ono uroczyście poświęcone. W tym czasie nad Polską zebrały się ciemne chmury. W kilkanaście dni po tej uroczystości rozpoczęła się druga wojna światowa.
Pomnik Chrystusa Króla przetrwał okupację hitlerowską bez uszkodzeń. Dopiero „zwycięska Armia Radziecka” zajęła się nim w sposób szczególny . W roku 1945 pomnik został ostrzelany przez jej żołnierzy. W pobliżu pomnika znajdowała się bateria dział sowieckich. W wolnych chwilach artylerzyści strzelali do pomnika z pepeszy. Uszkodzone zostały: głowa, szyją i jedna dłoń, szczęśliwie struktura nie została naruszona. Wkrótce po wojnie Wojciech Durek przybył do Małej i naprawił powstałe ubytki.
Po wojnie pomnik był otoczony opieką przez okolicznych mieszkańców. Utrzymywało się przekonanie, że Chrystus Król uchronił mieszkańców Małej od nieszczęść wojny, a także od dwukrotnie zamierzonej, lecz nie przeprowadzonej przez hitlerowców pacyfikacji wsi.
W tym czasie pomnik był celem pielgrzymek, odprawiano przy nim okazjonalne nabożeństwa. Tymczasem pod wpływem upływu czasu i zmiennych warunków atmosferycznych cokół i figura stopniowo ulegały zniszczeniu.
W roku 1970 przeprowadzono prowizoryczny remont cokołu pomnika i wykonano wokół jego podstawy drewniane ogrodzenie. W dniach 11-12 sierpnia 1971 roku odbywała się wizytacja kanoniczna parafii, na zakończenie której pod pomnikiem Chrystusa Króla, odbyło się nabożeństwo z błogosławieństwem dzieci.
W 1976 roku - jak podaje kronika parafialna - rozprowadzono 1000 pocztówkowych zdjęć figury Chrystusa Króla „na ożywienie jego czci”.
Na przełomie lat 1989-91 upomnieli się o swój pomnik mieszkańcy wsi. Jednym z nich był Piotr Miklos , który zajął się zebraniem potrzebnych środków a także samym remontem figury. Powstało wówczas metalowe ogrodzenie, całość piedestału została otynkowana, a sama figura odmalowana. Wycięto też akacje a w ich miejsce zasadzono tuje ufundowane przez Bronisławę Skórową z Dębicy. U stóp Chrystusa Króla , na zewnątrz ogrodzenia , ustawiono ławeczki dla wiernych odwiedzających pomnik. Dużą pomoc przy tych pracach okazali także Łukasik Zdzisław i Pietrucha Czesław z Dębicy.
Dzieje Monumentu.
Wysoki na 17 metrów pomnik Chrystusa Króla w Małej , stojący w masywie Pogórza Ciężkowickiego , wykonany został ze zbrojonego betonu. Jego wyniosła sylwetka widoczna jest z oddali a spod pomnika rozpościera się piękny widok na okoliczne łagodne wzgórza, pola i lasy. Na wysokim cokole stoi monument : majestatyczna, pełnoplastyczna figura Chrystusa z szeroko rozpostartymi ramionami. Na cokole widnieje napis:
PRZYJDŹ KRÓLESTWO TWOJE .
W trzonie powyżej napisu, wykonanego charakterystyczną „międzywojenną” majuskulą, znajduje się uproszczona w rysunku tiara papieska ze stułą, a poniżej cokołu data "rok 1937."
Budowa pomnika (1936 -1937).
Wojciech Durek zdecydował się na wystawienie szkieletu konstrukcyjnego figury Chrystusa z szyn kolejowych. Dwie lub trzy szyny pionowe łączyła na odpowiedniej wysokości szyna pozioma. Na tym szkielecie, stosując drut, cement i cegłę jako wypełnienie, artysta ukształtował czterometrową postać z rozpostartymi rękoma. Całość prac wykonywał osobiście z drewnianych rusztowań przygotowanych przez swych ziomków. Piedestał zbudowany jest z lokalnego kamienia wożonego z okolicznego strumienia, łączonego cementem.
Chrystus stoi z rozpostartymi ramionami, ubrany w szaty falujące się w sposób dekoracyjny, zrytmizowany i symetryczny. Na jego piersi widnieje serce w promieniach z krzyżem i koroną cierniową. Surowa i poważna twarz jest obliczem Boga - Władcy. Postać ma doskonałe proporcje i jest pełna wyrazu. Piedestał zaprojektowany został w sposób typowy dla lat trzydziestych XX wieku. Jest to suma brył prostopadłościennych, uskokowo zmieniająca się ku górze. Na uwagę zasługuje też lokalizacja pomnika. Chrystus Król w Małej dominuje nad okolicznym pejzażem, a całość harmonijnie wpisuje się w okolicę. Równocześnie z budową pomnika zadbano o obsadzenie go zielenią wysoką. Wokół monumentu znalazły się akacje, drzewa stanowiące odwieczny symbol Męki Pańskiej.
Po 64 latach istnienia figury nadszedł czas, by zatroszczyć się o ten nadgryziony zębem czasu , wyjątkowy pomnik historii i wiary. 24 marca 2001 roku na spotkaniu 18 osobowej grupy mieszkańców Małej ukonstytuowało się Stowarzyszenie Przyjaciół Małej , które za swój cel obrało sobie działania zmierzające do renowacji pomnika i zagospodarowania jego otoczenia , a tym samym zachowanie go dla następnych pokoleń.
Stowarzyszenie liczy obecnie 29 członków. Głównym zadaniem S.P.M. stała się zbiórka funduszy na remont figury. W tym celu przygotowano i rozprowadzono pocztówki i plakaty przedstawiające figurę - jako cegiełki. Zorganizowano zbiórkę pieniędzy wśród mieszkańców Małej, szukano pomocy u sponsorów.
Głównym wykonawcą remontu była firma Optimal Kraków, z Andrzejem Sukiennikiem na czele, zaś dozór konserwatorski podczas remontu sprawowała pani Monika Jamroziewicz- Filek z Krakowa.
W sierpniu i wrześniu 2002 r. przeprowadzono kompletny remont pomnika uzupełniając na nim brakujące elementy, wzmacniając jego konstrukcję „od środka”, zabezpieczając go przed działaniem warunków atmosferycznych, przywracając mu pierwotny wygląd i blask. Zmieniono także jego oświetlenie, poprawiono drogę do pomnika, ustawiono tablice informacyjne, odnowiono ogrodzenie i otoczenie pomnika.
20.10.2002 w obecności mieszkańców Małej i zaproszonych gości nastąpiło uroczyste poświęcenie pomnika po jego renowacji.
Figura Chrystusa Króla to wizytówka Małej - symbol wiary i wierności tradycji.